۱۳۹۷ پنج شنبه ۳۰ فروردين  | 2018 4 Thursday
آرشیو خبر آمار بازدید: 906 کد مطلب: 15245  

مروری کوتاه بر زندگی و دیدگاه‌های مترجم قزوینی

۱۳۹۳ سه شنبه ۱۵ مهر ساعت 10:56

صدای قزوین - اشاره: 8 مهرماه روز ترجمه و مترجم بود اما متاسفانه موضوعات و پیشامدهای مختلف مانع از کار کردن روی پرونده‌ای هر چند کوچک در این باب در صفحه اندیشه شد. انگیزه‌ی اصلی این نوشتار پرداختن به این موضوع است مهدی سحابی، مترجم، نقاش، روزنامه‌نگار و داستان‌نویس برجسته، نامی کاملا آشنا برای کتابخوان‌ها یا شاید بهتر است بگوییم علاقه‌مندان به هنر است. آنچه در ادامه می‌آید مروری مختصر بر زندگی و دیدگاه‌های اوست.
او دوره‌ی نقاشی و کارگردانی را نیمه‌تمام نهاد و به روزنامه‌نگاری روی آورد. از سال 1360 به ترجمه آثار ادبی همت گماشت و کتاب‌های بسیاری را به فارسی ترجمه کرد. ترجمه کتاب «شرم» مهدی سحابی، در دوره‌ی پنجم کتاب سال جمهوری اسلامی ایران از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان کتاب سال برگزیده شد.
سحابی دوران دبستان و دبیرستان را در شهر تهران به اتمام رسانید و سپس به تحصیل در رشته‌ی نقاشی (در تهران) و رشته‌ی کارگردانی سینما (در ایتالیا) پرداخت، اما هر دو را ناتمام نهاد و به کار روزنامه‌نگاری اشتغال ورزید.
شاید خیلی‌ها آشنایی‌شان با سحابی از رهگذر ترجمه‌ی دقیق او از کتاب چندجلدی پروست باشد، خیلی‌ها هم ممکن است آشنایی‌شان نسبت به این مترجم و هنرمند دقیق‌تر باشد و مثلا با نقاشی‌های او آشنا باشند یا بدانند که بر چند زبان خارجی از جمله فرانسه، ایتالیایی و ... احاطه داشت.
مهدی سحابی یکی از بهترین و پرکارترین و در عین حال بی‌ادعاترین مترجمان و روشنفکران ایران بود. در کارنامه‌ی او کارهایی دیده می‌شود که خواندن آنها یکی دو سال وقت طلب می‌کند و این نشان‌دهنده‌ی آن است که او چه دود چراغی خورد و چه عمری بر سر ترجمه نهاد.
علاوه بر سنگینی برخی کارها مانند ترجمه ده جلدی «در جستجوی زمان از دست رفته» ترجمه برخی کارها مانند «مرگ قسطی» اثر فردینان سلین، نشان‌دهنده‌ی دقت او در انتخاب زبان و متن‌هایی است که به فارسی بر می‌گرداند. سحابی تنها مترجم نبود، او روزنامه‌نگار، نویسنده و نقاش بود، چند داستان در کارنامه‌ی خود دارد و مقالات متعددی از وی در مطبوعات ایران به چاپ رسیده و نمایشگاه‌های زیادی نیز برپا کرده است.
مهدی سحابی از زبان خودش
من متولد 1322 قزوین هستم. از ده سالگی با خانواده‌ام به تهران آمدم. مدرک تحصیلی‌ام دیپلم ریاضی است. دو دانشکده‌ی هنری را دیده‌ام. یکی دانشکده هنرهای تزیینی تهران و دیگر آکادمی‌هنرهای زیبای رم. یکی دو سالی به هر کدامشان رفتم و رها کردم. یاد گرفتن انگلیسی را مثل همه از دبیرستان شروع کردم، بعد در عمل بیشتر یاد گرفتم. بامزه است که من به عنوان مترجم زبان فرانسوی و ایتالیایی در کیهان استخدام شدم، بعد یک روز علیرضا فرهمند (دبیر سرویس خارجه وقت کیهان) گفت این جمله انگلیسی را ترجمه کن. نه تنها جمله، تمام متن را ترجمه کردم. چندی بعد علی اکبر مهدیان (از مترجمان سرویس خارجه کیهان و یکی از مترجمان خوب این سال‌ها) مطلبی داد که ترجمه کنم، از روی فروتنی یا تنبلی گفتم این به سواد من قد نمی‌دهد. او هم با فروتنی خاص خودش گفت اگر به سواد تو قد نمی‌دهد پس به سواد ما هم قد نمی‌دهد. زبان ایتالیایی را در آکادمی‌هنرهای زیبای رم یاد گرفتم و البته بعدها باز در خلال زندگی آن را تقویت کردم. اما زبان فرانسه را توی خیابان یاد گرفتم. یعنی من هیچ درس فرانسه نخواندم. البته با سابقه‌ی زبان ایتالیایی که بلد بودم و با انگلیسی که می‌دانستم و استعدادی که در این مورد خاص داشتم، یاد گرفتن فرانسه برای من راحت‌تر بود. برای یاد گرفتن ایتالیایی هم زندگی دانشگاهی من یک سال و نیم، دو سال بیشتر نبود. آن هم در رشته‌ی نقاشی که من تحصیل می‌کردم. این است که اگر بخواهم در یک جمله خلاصه کنم باید بگویم زبان‌ها را همینطور عشقی یاد گرفتم یا توی زندگی.
کار ناشدنی؛ ترجمه آثار پروست!
ترجمه رمان معظم در جست‌و‌جوی زمان از دست رفته قطعا یکی از پررنگ‌ترین نقاط کارنامه‌ی ادبی و هنری اوست. سحابی در حالی دست به ترجمه این اثر زد که بسیاری از متفکرین و صاحب‌نظران این حوزه ترجمه رمان پروست را نشدنی می‌دانستند. با این استدلال که جملات پروست طولانی است و گاه یک صفحه تمام طول می‌کشد و ترجمه‌ناپذیر است. مهدی سحابی خود در خصوص نشدنی بودن ترجمه پروست چنین می‌گوید که: «به نظر من این قضیه نیمش واقعی و نیم دیگرش افسانه است. در مورد افسانه باید بگویم کسانی می‌گفتند این کتاب غیر‌قابل ترجمه است که یا خودشان نخواسته بودند، یا وقت و سوادش را نداشتند. اگرچه کتاب سنگینی است، کتاب مشکلی است که ممکن است اجر دنیوی هم نداشته باشد. کمتر می‌خوانند که به فرض، به به و چه هم گویند. کما اینکه نکردند و تازه شروع کرده‌اند به به به گفتن. با وجود این، کتاب در ایران به چاپ هشتم رسیده که خود فرانسوی‌ها هم باور نمی‌کنند. به هر حال این بخش افسانه قضیه است که یک نوع بازدارندگی در آن بوده است. قسمت دیگر که مقداری واقعیت دارد این است که این کتابی است بسیار پیچیده اما با نثر روان و زلال و البته با جمله‌هایی که پایان ندارد. جمله‌هایی که مدام از درون آنها جمله‌های دیگری می‌جوشد و خواندن کتاب را بسیار مشکل می‌کند. چون خواندن کتاب مشکل است به طریق اولی ترجمه آن هم مشکل است. مشکل دیگر مشکل ترجمه زبان فرانسه پروست به فارسی است که دارای جنبه‌های فنی است.
ما در زبان فارسی به جمله‌های کوتاه عادت داریم که شاید یکی از دلایلش این است که ما پرورده شعر عروضی هستیم. مشکل دوم این است که ما به دلایل همان جملات کوتاه عادت داریم متن را بشکنیم و با موصول به هم ربط بدهیم. این درست خلاف آن چیزی است که پروست کرده است، دلیل هم دارد. نوشته پروست به اصطلاح بازی اسلوبی نیست؛ نوعی درون‌نگاری است. مقدار بسیار زیادی ایده است و وقایعی که در یک جمله ـ جمله‌ای که هنوز به پایان نرسیده، پی در پی می‌آید؛ یا چون دارد به صورت درونی روایت می‌شود احتیاج به قطع کردن آن نیست. ما وقتی حرف می‌زنیم دایم جمله‌های معترضه در داخل جمله‌های خودمان می‌گنجانیم. از این طرز نوشتن یک مجموعه‌ای ساخته می‌شود که البته بسیار روشن است اما بسیار طولانی است و اگر به عادت زبان فارسی آن را بشکنید، تقریبا چیزی ازش نمی‌ماند. پس ترجمه آن به نوعی بند بازی نیاز دارد. ولی چون در عمل این کار را نکرده بودند می‌گفتند این نشدنی است در حالی که اگر می‌کردند شدنی بود. باید می‌گشتی و قلق آن را پیدا می‌کردی؛ قلقی که در قاموس زبان فارسی هست. از نظر ساختار زبان هم شاید بشود گفت زبان فرانسه و زبان فارسی قرینه یکدیگرند. در ساختار فارسی فعل و اجزای مهم جمله به آخر جمله می‌رود. در زبان فرانسه عناصر مهم مثل فعل اول جمله می‌آید. پس یک تفاوت ساختاری هم در زبان فارسی وجود دارد.
بنابراین دو مشکل در ترجمه پروست وجود دارد؛ یکی عادت زبان فارسی به جملات کوتاه، دیگر تفاوت ساختاری.»
دیدگاه سحابی در خصوص آفرینشی بودن یا نبودن کار ترجمه
اینکه می‌گویم مترجم نباید دیده شود، وقتی به ترجمه‌ی ادبی می‌رسیم ممکن است حکم بی‌رحمانه‌ای باشد. شاید تسکین این درد این است که مترجم بداند در کار بسیار مهمی ‌دخالت کرده است. او در تب و تاب و شور آفرینش با مولف و نویسنده وارد مشارکت شده است. مثل آهن‌کاری که در ساختن یک بنای فخیم معماری از او کمک بخواهیم اما بعد از اتمام کار دیگر تیر آهن‌ها را نمی‌بینیم.
ترجمه به نظر من چنین سهمی‌از آفرینش می‌گیرد. یک چیزهایی از آفرینش در او هست. مترجمان بالاخره از خودشان مایه می‌گذارند.
بالاخره مترجم می‌تواند بین سه چهار روایت یکی را انتخاب کند؛ همین انتخاب یعنی آفرینش در کنار آفریننده اصلی. منتها اصل قضیه به نظر من این است که ترجمه آفرینش نیست. ترجمه مشارکت دورادور در اثری است که قبلا آفریده شده. اینجاست که بحث فنی آن پیش می‌آید. یعنی ترجمه یک کار بسیار دقیق فنی در انتقال یک اثر آفریده شده است. این امر دو قطبی بودن یا دو لبه بودن کار ترجمه را نشان می‌دهد. این دوگانگی در ترجمه هست.
یعنی شما از یک طرف در یک اثر آفرینشی دخالت دارید و از طرف دیگر باید هر چه کمتر دیده شوید. دلداری که به مترجم می‌شود داد این است که در یک کار بزرگ مشارکت دارد و دارد در کار سترگی دخالت می‌کند. بنابراین هر قدر فروتنی نشان بدهد باز هم از باد آن آفرینش اصلی چیزی به او می‌رسد.



تا کنون نظری برای این خبر ارسال نشده است
نام:  
پست الکترونیکی:
نظر شما:  
کد امنیتی:

 
 
مسابقات تنیس کشور در قزوین به مرحله حساس رسیدحمدالله مستوفی تاریخ نگاری به درازای تاریخجمع آوری و دفن بیش از 9میلیون کیلوگرم انواع پسماند در شهر قزوینمدیرکل جدید محیط زیست استان معرفی شدظرفیت زنان قزوین در تمامی حوزه ها فعال می شودهمایش نکوداشت حمدالله مستوفی در قزوین برگزارشدظرفیت سازی رادیو قزوین برای تکریم اهالی فرهنگ و هنر استان 60 روستای قزوین از گاز طبیعی بهره مند می شوندنرخ بیکاری سال گذشته در استان کاهش یافتآیت الله عابدینی درگذشت امام جمعه آبیک را تسلیت گفتانهدام باند سارقان کابل برق در تاکستان۱۰ هزار هکتار سامانه نوین آبیاری در قزوین اجرا می شودخدمات درمانی به پناهندگان در قزوین ادامه داردامکان افزایش نمایندگان قزوین برای مجلس یازدهم وجود داردکشت یک میلیون و۷۰۰هزارهکتار از اراضی کشاورزی کشور به روش خاکورزیارتش کارنامه درخشانی در انقلاب اسلامی دارددستگیری ۳ شکارچی متخلف در سه نقطه از استان قزوینزمین‌های مرغوب کشاورزی از هر گونه آسیب محافظت شوندپیشخوان روزنامه های امروز صبح استان / پنجشنبه ترویج فرهنگ استاندارد به تحقق شعار سال کمک می کند
استاندار قزوین روز ارتش را تبریک گفتهمایش حمدالله مستوفی فردا در قزوین برگزار می شودعزم ایران اسلامی ایجاد امنیت در کشورهای منطقه استامام جمعه شهرستان آبیک درگذشترژه نیروهای مسلح در قزوین برگزار شد9 حلقه چاه غیر مجاز در تاکستان مسدود شدمسکن مهر به مددجویان کمیته امداد قزوین واگذار می شودمیزگرد رسانه ای رادیو قزوین پیشخوان روزنامه های امروز صبح استان / چهارشنبه ارتش آماده جانبازی در تحقق اهداف انقلاب اسلامی استصنایع کوچک قزوین از صندوق امید تسهیلات دریافت می کنندترویج فرهنگ استاندارد به تحقق شعار سال کمک می کندتقویت نیروهای مسلح همواره مورد توجه دولتمردان بوده استترویج ورزش همگانی به سلامت خانواده ها کمک می کندبازدید معاون وزیر بهداشت از بیمارستان الوند نیمه تمام ماندهمایش نکوداشت حمدالله مستوفی در قزوین برگزارشدظرفیت سازی رادیو قزوین برای تکریم اهالی فرهنگ و هنر استان 60 روستای قزوین از گاز طبیعی بهره مند می شوند۶۰ روستای استان قزوین گاز دار می شوند۵۰ محصول شرکتهای دانش بنیان پارک امام خمینی قزوین رونمایی شده است
با لباس نامناسب در مشاعات ساختمان ظاهر شدن چه عواقبی خواهد داشت؟روحانی: حمله به سوریه بدعتی بسیار زشت در روابط بین الملل استتصویر هوایی زیبا از دریاچه سد طالقاناحتمال بهره مندی گلکسی اس 10 سامسونگ از حسگر اثر انگشت زیر نمایشگرآیت الله مظاهری: خواص جامعه از پیمودن راه های غیر متعارف برای رسیدن به مقصود پرهیز کنندآقای وزیر شما خودتان لنز آمریکایی وارد می کنیدوکیل پزشک تبریزی: نه پای زن دیگری در میان بوده ،نه او با همسرش اختلافی داشته + عکستوضیحات وزیر بهداشت درباره استفاده از کالا های خارجی + فیلمرمزگشایی از توییت عجیب آشنامشروح سخنرانی ظریف در اجلاس وزیران خارجه کشورهای عضو اکوپایانه مسافربری اندیشه آماده بهره برداری استمرتضوی انگلیسی بلدنیست که خارج برود، بزودی پیدایش می شود/ در زندان برایش تسهیلات می گذارندمهمان انگلیسی این روزهای ایران+عکسماجرای 18سال مفقودیِ یک شهید!کاوه مدنی کیست؟ + سوابقهر کس سر این فرماندهان ایرانی را بیاورد جایزه بزرگی از طرف صدام خواهد گرفتتاثیر فضای مجازی:اجرای حکم اعدام بهمن ورمزیار متوقف شدحکم اعدام بهمن ورمزیار موقتا متوقف شدرییس دفتر مقام معظم رهبری به علت عارضه قلبی بستری شد + عکسپویش مردمی برای پیدا کردن مرتضوی!/ عکس
تصویری دیدنی از نوجوانی آقای بازیگرسرنشینان بالگرد سانحه دیده شرکت نفت پیدا نشدندهتلی که زیرامواج اقیانوس ساخته شد + تصاویرمرور ۱۲۰ سال تاریخ سینمای ایران با ۱۲۰ عکسشکست‌های آمریکا در سوریه ادامه خواهد داشتانفجار در یک منزل مسکونی/ مصدومیت دو نفرعلی بابا سرانجام به سلطه آمازون در تجارت الکترونیک خاتمه دادمعاون دادستان مشهد: شکایتی از سوی کسبه برج سلمان ایراد نشده/دستگیری معاون مدیرکل و رییس ارشاد مشهد به نفع کسبه برج سلمان انجام شدهعزیزی: گفتند 20 میلیون بده، بازی را درمی آوریماتحادیه اروپا کمک مالی به تشکیلات خودگردان فلسطین را مشروط کردموفقیت کالای ایرانی مستلزم حمایت دولت از تولید استافشای ارتباطات گسترده آل سعود و اسراییل / تحلیلبیشترین حجم پرونده ها در دادگستری مربوط به معوقات بانکها می باشدخسارت جدی سرمای فروردین ماه به باغات 17 استان کشوربررسی راهکارهای توسعه گیلانماجرای عکس معروف سران متفقینلیگ جهانی والیبال نشسته ؛ برد ایران مقابل روسیهحزب جمهوریت خلق: حزب عدالت و توسعه از اداره امور ترکیه ناتوان استحمایت ملکه الیزابت از جانشین خودتصادف زنجیره ای در جاده مهاباد- میاندوآب