۱۳۹۶ جمعه ۵ خرداد  | 2017 5 Friday
آرشیو خبر آمار بازدید: 598 کد مطلب: 15245  

مروری کوتاه بر زندگی و دیدگاه‌های مترجم قزوینی

۱۳۹۳ سه شنبه ۱۵ مهر ساعت 10:56

صدای قزوین - اشاره: 8 مهرماه روز ترجمه و مترجم بود اما متاسفانه موضوعات و پیشامدهای مختلف مانع از کار کردن روی پرونده‌ای هر چند کوچک در این باب در صفحه اندیشه شد. انگیزه‌ی اصلی این نوشتار پرداختن به این موضوع است مهدی سحابی، مترجم، نقاش، روزنامه‌نگار و داستان‌نویس برجسته، نامی کاملا آشنا برای کتابخوان‌ها یا شاید بهتر است بگوییم علاقه‌مندان به هنر است. آنچه در ادامه می‌آید مروری مختصر بر زندگی و دیدگاه‌های اوست.
او دوره‌ی نقاشی و کارگردانی را نیمه‌تمام نهاد و به روزنامه‌نگاری روی آورد. از سال 1360 به ترجمه آثار ادبی همت گماشت و کتاب‌های بسیاری را به فارسی ترجمه کرد. ترجمه کتاب «شرم» مهدی سحابی، در دوره‌ی پنجم کتاب سال جمهوری اسلامی ایران از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان کتاب سال برگزیده شد.
سحابی دوران دبستان و دبیرستان را در شهر تهران به اتمام رسانید و سپس به تحصیل در رشته‌ی نقاشی (در تهران) و رشته‌ی کارگردانی سینما (در ایتالیا) پرداخت، اما هر دو را ناتمام نهاد و به کار روزنامه‌نگاری اشتغال ورزید.
شاید خیلی‌ها آشنایی‌شان با سحابی از رهگذر ترجمه‌ی دقیق او از کتاب چندجلدی پروست باشد، خیلی‌ها هم ممکن است آشنایی‌شان نسبت به این مترجم و هنرمند دقیق‌تر باشد و مثلا با نقاشی‌های او آشنا باشند یا بدانند که بر چند زبان خارجی از جمله فرانسه، ایتالیایی و ... احاطه داشت.
مهدی سحابی یکی از بهترین و پرکارترین و در عین حال بی‌ادعاترین مترجمان و روشنفکران ایران بود. در کارنامه‌ی او کارهایی دیده می‌شود که خواندن آنها یکی دو سال وقت طلب می‌کند و این نشان‌دهنده‌ی آن است که او چه دود چراغی خورد و چه عمری بر سر ترجمه نهاد.
علاوه بر سنگینی برخی کارها مانند ترجمه ده جلدی «در جستجوی زمان از دست رفته» ترجمه برخی کارها مانند «مرگ قسطی» اثر فردینان سلین، نشان‌دهنده‌ی دقت او در انتخاب زبان و متن‌هایی است که به فارسی بر می‌گرداند. سحابی تنها مترجم نبود، او روزنامه‌نگار، نویسنده و نقاش بود، چند داستان در کارنامه‌ی خود دارد و مقالات متعددی از وی در مطبوعات ایران به چاپ رسیده و نمایشگاه‌های زیادی نیز برپا کرده است.
مهدی سحابی از زبان خودش
من متولد 1322 قزوین هستم. از ده سالگی با خانواده‌ام به تهران آمدم. مدرک تحصیلی‌ام دیپلم ریاضی است. دو دانشکده‌ی هنری را دیده‌ام. یکی دانشکده هنرهای تزیینی تهران و دیگر آکادمی‌هنرهای زیبای رم. یکی دو سالی به هر کدامشان رفتم و رها کردم. یاد گرفتن انگلیسی را مثل همه از دبیرستان شروع کردم، بعد در عمل بیشتر یاد گرفتم. بامزه است که من به عنوان مترجم زبان فرانسوی و ایتالیایی در کیهان استخدام شدم، بعد یک روز علیرضا فرهمند (دبیر سرویس خارجه وقت کیهان) گفت این جمله انگلیسی را ترجمه کن. نه تنها جمله، تمام متن را ترجمه کردم. چندی بعد علی اکبر مهدیان (از مترجمان سرویس خارجه کیهان و یکی از مترجمان خوب این سال‌ها) مطلبی داد که ترجمه کنم، از روی فروتنی یا تنبلی گفتم این به سواد من قد نمی‌دهد. او هم با فروتنی خاص خودش گفت اگر به سواد تو قد نمی‌دهد پس به سواد ما هم قد نمی‌دهد. زبان ایتالیایی را در آکادمی‌هنرهای زیبای رم یاد گرفتم و البته بعدها باز در خلال زندگی آن را تقویت کردم. اما زبان فرانسه را توی خیابان یاد گرفتم. یعنی من هیچ درس فرانسه نخواندم. البته با سابقه‌ی زبان ایتالیایی که بلد بودم و با انگلیسی که می‌دانستم و استعدادی که در این مورد خاص داشتم، یاد گرفتن فرانسه برای من راحت‌تر بود. برای یاد گرفتن ایتالیایی هم زندگی دانشگاهی من یک سال و نیم، دو سال بیشتر نبود. آن هم در رشته‌ی نقاشی که من تحصیل می‌کردم. این است که اگر بخواهم در یک جمله خلاصه کنم باید بگویم زبان‌ها را همینطور عشقی یاد گرفتم یا توی زندگی.
کار ناشدنی؛ ترجمه آثار پروست!
ترجمه رمان معظم در جست‌و‌جوی زمان از دست رفته قطعا یکی از پررنگ‌ترین نقاط کارنامه‌ی ادبی و هنری اوست. سحابی در حالی دست به ترجمه این اثر زد که بسیاری از متفکرین و صاحب‌نظران این حوزه ترجمه رمان پروست را نشدنی می‌دانستند. با این استدلال که جملات پروست طولانی است و گاه یک صفحه تمام طول می‌کشد و ترجمه‌ناپذیر است. مهدی سحابی خود در خصوص نشدنی بودن ترجمه پروست چنین می‌گوید که: «به نظر من این قضیه نیمش واقعی و نیم دیگرش افسانه است. در مورد افسانه باید بگویم کسانی می‌گفتند این کتاب غیر‌قابل ترجمه است که یا خودشان نخواسته بودند، یا وقت و سوادش را نداشتند. اگرچه کتاب سنگینی است، کتاب مشکلی است که ممکن است اجر دنیوی هم نداشته باشد. کمتر می‌خوانند که به فرض، به به و چه هم گویند. کما اینکه نکردند و تازه شروع کرده‌اند به به به گفتن. با وجود این، کتاب در ایران به چاپ هشتم رسیده که خود فرانسوی‌ها هم باور نمی‌کنند. به هر حال این بخش افسانه قضیه است که یک نوع بازدارندگی در آن بوده است. قسمت دیگر که مقداری واقعیت دارد این است که این کتابی است بسیار پیچیده اما با نثر روان و زلال و البته با جمله‌هایی که پایان ندارد. جمله‌هایی که مدام از درون آنها جمله‌های دیگری می‌جوشد و خواندن کتاب را بسیار مشکل می‌کند. چون خواندن کتاب مشکل است به طریق اولی ترجمه آن هم مشکل است. مشکل دیگر مشکل ترجمه زبان فرانسه پروست به فارسی است که دارای جنبه‌های فنی است.
ما در زبان فارسی به جمله‌های کوتاه عادت داریم که شاید یکی از دلایلش این است که ما پرورده شعر عروضی هستیم. مشکل دوم این است که ما به دلایل همان جملات کوتاه عادت داریم متن را بشکنیم و با موصول به هم ربط بدهیم. این درست خلاف آن چیزی است که پروست کرده است، دلیل هم دارد. نوشته پروست به اصطلاح بازی اسلوبی نیست؛ نوعی درون‌نگاری است. مقدار بسیار زیادی ایده است و وقایعی که در یک جمله ـ جمله‌ای که هنوز به پایان نرسیده، پی در پی می‌آید؛ یا چون دارد به صورت درونی روایت می‌شود احتیاج به قطع کردن آن نیست. ما وقتی حرف می‌زنیم دایم جمله‌های معترضه در داخل جمله‌های خودمان می‌گنجانیم. از این طرز نوشتن یک مجموعه‌ای ساخته می‌شود که البته بسیار روشن است اما بسیار طولانی است و اگر به عادت زبان فارسی آن را بشکنید، تقریبا چیزی ازش نمی‌ماند. پس ترجمه آن به نوعی بند بازی نیاز دارد. ولی چون در عمل این کار را نکرده بودند می‌گفتند این نشدنی است در حالی که اگر می‌کردند شدنی بود. باید می‌گشتی و قلق آن را پیدا می‌کردی؛ قلقی که در قاموس زبان فارسی هست. از نظر ساختار زبان هم شاید بشود گفت زبان فرانسه و زبان فارسی قرینه یکدیگرند. در ساختار فارسی فعل و اجزای مهم جمله به آخر جمله می‌رود. در زبان فرانسه عناصر مهم مثل فعل اول جمله می‌آید. پس یک تفاوت ساختاری هم در زبان فارسی وجود دارد.
بنابراین دو مشکل در ترجمه پروست وجود دارد؛ یکی عادت زبان فارسی به جملات کوتاه، دیگر تفاوت ساختاری.»
دیدگاه سحابی در خصوص آفرینشی بودن یا نبودن کار ترجمه
اینکه می‌گویم مترجم نباید دیده شود، وقتی به ترجمه‌ی ادبی می‌رسیم ممکن است حکم بی‌رحمانه‌ای باشد. شاید تسکین این درد این است که مترجم بداند در کار بسیار مهمی ‌دخالت کرده است. او در تب و تاب و شور آفرینش با مولف و نویسنده وارد مشارکت شده است. مثل آهن‌کاری که در ساختن یک بنای فخیم معماری از او کمک بخواهیم اما بعد از اتمام کار دیگر تیر آهن‌ها را نمی‌بینیم.
ترجمه به نظر من چنین سهمی‌از آفرینش می‌گیرد. یک چیزهایی از آفرینش در او هست. مترجمان بالاخره از خودشان مایه می‌گذارند.
بالاخره مترجم می‌تواند بین سه چهار روایت یکی را انتخاب کند؛ همین انتخاب یعنی آفرینش در کنار آفریننده اصلی. منتها اصل قضیه به نظر من این است که ترجمه آفرینش نیست. ترجمه مشارکت دورادور در اثری است که قبلا آفریده شده. اینجاست که بحث فنی آن پیش می‌آید. یعنی ترجمه یک کار بسیار دقیق فنی در انتقال یک اثر آفریده شده است. این امر دو قطبی بودن یا دو لبه بودن کار ترجمه را نشان می‌دهد. این دوگانگی در ترجمه هست.
یعنی شما از یک طرف در یک اثر آفرینشی دخالت دارید و از طرف دیگر باید هر چه کمتر دیده شوید. دلداری که به مترجم می‌شود داد این است که در یک کار بزرگ مشارکت دارد و دارد در کار سترگی دخالت می‌کند. بنابراین هر قدر فروتنی نشان بدهد باز هم از باد آن آفرینش اصلی چیزی به او می‌رسد.



تا کنون نظری برای این خبر ارسال نشده است
نام:  
پست الکترونیکی:
نظر شما:  
کد امنیتی:

 
 
با خوردن این میوه به جنگ سرطان بروید معجزه سه گانه ویتامین C پایان عملیات مبارزه با علف‌های هرز در 7500 هکتار از مزارع بوئین‌زهراتخریب ساخت وسازهای غیر مجاز در قزوینبرگزاری جشن گلریزان حمایت از کودکان مبتلا به سرطانآغاز دومین دوره مسابقات بین المللی آفرود کاراته کای قزوینی به عضویت تیم ملی درآمداز مسافرت با تورهای گردشگری غیرمجاز خودداری کنیدعامل فروش و عرضه لوازم آرایشی قاچاق در قزوین تعزیر شدامضاء 6 قرار داد همکاری دوجانبه در خصوص پروژه شتابگر ملیشنبه؛ اول ماه رمضان استبهره برداری از 2 طرح عمرانی شهرداری قزوین صحت انتخابات شورای اسلامی شهر قزوین مورد تائید فرمانداری استبرگزاری مراسم سالگرد سید آزادگان، شهید ابوترابى‌ افتتاح بوستان محیط بان در قزوینهوای قزوین‌گرم‌تر می‌شود شرکت ۴۱۷ دانش آموز متوسطه در جشنواره نوجوان خوارزمیبرگزاری جشن ۴۰ سالگی دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین ۴ پروژه شهری در قزوین افتتاح و کلنگ زنی شد ادارات باید مصرف برق خود را 10 درصد کاهش دهند
صحت انتخابات شورای اسلامی شهر قزوین مورد تائید فرمانداری استراه اندازی اولین نیروگاه خورشیدی کوچک مقیاس در طرح برکت آفتاب شرکت کنتور سازی به چرخه تولید بازگشتبرگزاری مراسم سالگرد سید آزادگان، شهید ابوترابى‌ هوای قزوین‌گرم‌تر می‌شود افزایش نظارت بر مراکز عرضه فرآورده های پروتئینی در قزوین ۴ پروژه شهری در قزوین افتتاح و کلنگ زنی شد تقدیر رئیس ستاد انتخابات استان قزوین از فرمانداران و بخشداران شرکت ۴۱۷ دانش آموز متوسطه در جشنواره نوجوان خوارزمی ادارات باید مصرف برق خود را 10 درصد کاهش دهندبرگزاری جشن ۴۰ سالگی دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین امضاء 6 قرار داد همکاری دوجانبه در خصوص پروژه شتابگر ملیپیشخوان روزنامه های امروز صبح استان / پنجشنبهشنبه؛ اول ماه رمضان استپیشخوان روزنامه های امروز صبح کشور / پنجشنبهاز مسافرت با تورهای گردشگری غیرمجاز خودداری کنیدبهره برداری از 2 طرح عمرانی شهرداری قزوین افتتاح بوستان محیط بان در قزوینعامل فروش و عرضه لوازم آرایشی قاچاق در قزوین تعزیر شدمعجزه سه گانه ویتامین C
رییس جمنا: 16 میلیون رای مومنانه آوردیم اما رقیب به آرای سیاه متوسل شدانتظار نداشتیم دستگاه های مجری انتخابات خودشان قانون شکنی کنندگزارش تصویری : دیدار رییس جمهوری با مراجع عظام تقلیداز سند 2030 چه می دانید؟!آیت الله موحدی کرمانی: رییسی 16 میلیون رأی حلال به دست آوردحسن روحانی با مراجع عظام تقلید دیدار کردصحبت های بهاره رهنما بعد از طلاق از همسرشنتایج انتخابات شورای شهر اهواز اعلام شدپشت پرده مچ بندهای زائران و تعهد عربستان برای تامین امنیت ایرانی ها در حجواکنش محسن هاشمی به شائبه شهردار شدنشآرای 16 شهرستان استان تهران به 4 نامزد ریاست جمهوری به تفکیک +جدولموحدی کرمانی: رییسی 16 میلیون رای حلال دارد/ تخلفات، رای را رییسی از 16 به 19 و رای روحانی را از 23 به 21 میلیون رای می رساندجشن عروسی دختر عقاب آسیابرکناری و جابجایی برخی مدیران مدارسی که در ستاد روحانی کار نکردندغوغای روحانی در مناظره زیباکلام و رامینمناظره زیبا کلام و رامین باموضوع تحلیل انتخابات ریاست جمهوری در مشهدروایتی از واکنش ها در قم به دیدار تتلو و رییسیتپسی در مشهد پلمب شدناطق نوری دلیل کناره گیری از دفتر بازرسی رهبری را اعلام کردوزیر خارجه افغانستان، شورای رهبری موقت حزب جمعیت اسلامی را تغییر داد + فهرست
روزه بر چه کسانی واجب نیست؟8 گروه در ماه رمضان چاق می شوندگذری بر جاذبه‌های گردشگری سرزمین چهار فصل ایرانجشن پیروزی تدبیر و عقلانیت حامیان دکتر روحانی- غرب تهرانتزریق پول به فقرا مشکل جدی برای اقتصاد به وجود می آوردائتلاف غربی-عربی علیه جبهه مقاومت با سفر ترامپ به منطقه شکل گرفتجنبش انصارالله یمن نیز حمله تروریستی به مسیحیان مصر را محکوم کردبرناردو سیلوا به منچسترسیتی پیوست +تصویرستاره رئال به فینال لیگ قهرمانان می رسدساکت: صانعی و شاگردان دلاورش کار بزرگی کردندماجرای عجیب و خواندنی ازدواج دختر و پسر عاشق +تصویراستقرار گروه استهلال ماه مبارک رمضان در اطراف طبسبرخی از مردان زن پوش سینمای ایران/ عکسهادی العامری: نیروهای عراقی به زودی به مرزهای سوریه خواهند رسیدترامپ نه تنها تحریم های روسیه را کم نمی کند بلکه شاید آن را تشدید کندبیش از 300 اسیر فلسطینی به بیمارستان منتقل شدندرمضان؛ فرصتی یگانه و مغتنمترزا می نگران بازگشت تروریست ها به انگلیسناکامی توطئه داعش برای حملات انتحاری به مسیحیان لبنانافتتاح نمایندگی صندوق ضمانت سرمایه گذاری تعاون در شوش