۱۳۹۶ دوشنبه ۲۹ آبان  | 2017 11 Monday
آرشیو خبر آمار بازدید: 745 کد مطلب: 15245  

مروری کوتاه بر زندگی و دیدگاه‌های مترجم قزوینی

۱۳۹۳ سه شنبه ۱۵ مهر ساعت 10:56

صدای قزوین - اشاره: 8 مهرماه روز ترجمه و مترجم بود اما متاسفانه موضوعات و پیشامدهای مختلف مانع از کار کردن روی پرونده‌ای هر چند کوچک در این باب در صفحه اندیشه شد. انگیزه‌ی اصلی این نوشتار پرداختن به این موضوع است مهدی سحابی، مترجم، نقاش، روزنامه‌نگار و داستان‌نویس برجسته، نامی کاملا آشنا برای کتابخوان‌ها یا شاید بهتر است بگوییم علاقه‌مندان به هنر است. آنچه در ادامه می‌آید مروری مختصر بر زندگی و دیدگاه‌های اوست.
او دوره‌ی نقاشی و کارگردانی را نیمه‌تمام نهاد و به روزنامه‌نگاری روی آورد. از سال 1360 به ترجمه آثار ادبی همت گماشت و کتاب‌های بسیاری را به فارسی ترجمه کرد. ترجمه کتاب «شرم» مهدی سحابی، در دوره‌ی پنجم کتاب سال جمهوری اسلامی ایران از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان کتاب سال برگزیده شد.
سحابی دوران دبستان و دبیرستان را در شهر تهران به اتمام رسانید و سپس به تحصیل در رشته‌ی نقاشی (در تهران) و رشته‌ی کارگردانی سینما (در ایتالیا) پرداخت، اما هر دو را ناتمام نهاد و به کار روزنامه‌نگاری اشتغال ورزید.
شاید خیلی‌ها آشنایی‌شان با سحابی از رهگذر ترجمه‌ی دقیق او از کتاب چندجلدی پروست باشد، خیلی‌ها هم ممکن است آشنایی‌شان نسبت به این مترجم و هنرمند دقیق‌تر باشد و مثلا با نقاشی‌های او آشنا باشند یا بدانند که بر چند زبان خارجی از جمله فرانسه، ایتالیایی و ... احاطه داشت.
مهدی سحابی یکی از بهترین و پرکارترین و در عین حال بی‌ادعاترین مترجمان و روشنفکران ایران بود. در کارنامه‌ی او کارهایی دیده می‌شود که خواندن آنها یکی دو سال وقت طلب می‌کند و این نشان‌دهنده‌ی آن است که او چه دود چراغی خورد و چه عمری بر سر ترجمه نهاد.
علاوه بر سنگینی برخی کارها مانند ترجمه ده جلدی «در جستجوی زمان از دست رفته» ترجمه برخی کارها مانند «مرگ قسطی» اثر فردینان سلین، نشان‌دهنده‌ی دقت او در انتخاب زبان و متن‌هایی است که به فارسی بر می‌گرداند. سحابی تنها مترجم نبود، او روزنامه‌نگار، نویسنده و نقاش بود، چند داستان در کارنامه‌ی خود دارد و مقالات متعددی از وی در مطبوعات ایران به چاپ رسیده و نمایشگاه‌های زیادی نیز برپا کرده است.
مهدی سحابی از زبان خودش
من متولد 1322 قزوین هستم. از ده سالگی با خانواده‌ام به تهران آمدم. مدرک تحصیلی‌ام دیپلم ریاضی است. دو دانشکده‌ی هنری را دیده‌ام. یکی دانشکده هنرهای تزیینی تهران و دیگر آکادمی‌هنرهای زیبای رم. یکی دو سالی به هر کدامشان رفتم و رها کردم. یاد گرفتن انگلیسی را مثل همه از دبیرستان شروع کردم، بعد در عمل بیشتر یاد گرفتم. بامزه است که من به عنوان مترجم زبان فرانسوی و ایتالیایی در کیهان استخدام شدم، بعد یک روز علیرضا فرهمند (دبیر سرویس خارجه وقت کیهان) گفت این جمله انگلیسی را ترجمه کن. نه تنها جمله، تمام متن را ترجمه کردم. چندی بعد علی اکبر مهدیان (از مترجمان سرویس خارجه کیهان و یکی از مترجمان خوب این سال‌ها) مطلبی داد که ترجمه کنم، از روی فروتنی یا تنبلی گفتم این به سواد من قد نمی‌دهد. او هم با فروتنی خاص خودش گفت اگر به سواد تو قد نمی‌دهد پس به سواد ما هم قد نمی‌دهد. زبان ایتالیایی را در آکادمی‌هنرهای زیبای رم یاد گرفتم و البته بعدها باز در خلال زندگی آن را تقویت کردم. اما زبان فرانسه را توی خیابان یاد گرفتم. یعنی من هیچ درس فرانسه نخواندم. البته با سابقه‌ی زبان ایتالیایی که بلد بودم و با انگلیسی که می‌دانستم و استعدادی که در این مورد خاص داشتم، یاد گرفتن فرانسه برای من راحت‌تر بود. برای یاد گرفتن ایتالیایی هم زندگی دانشگاهی من یک سال و نیم، دو سال بیشتر نبود. آن هم در رشته‌ی نقاشی که من تحصیل می‌کردم. این است که اگر بخواهم در یک جمله خلاصه کنم باید بگویم زبان‌ها را همینطور عشقی یاد گرفتم یا توی زندگی.
کار ناشدنی؛ ترجمه آثار پروست!
ترجمه رمان معظم در جست‌و‌جوی زمان از دست رفته قطعا یکی از پررنگ‌ترین نقاط کارنامه‌ی ادبی و هنری اوست. سحابی در حالی دست به ترجمه این اثر زد که بسیاری از متفکرین و صاحب‌نظران این حوزه ترجمه رمان پروست را نشدنی می‌دانستند. با این استدلال که جملات پروست طولانی است و گاه یک صفحه تمام طول می‌کشد و ترجمه‌ناپذیر است. مهدی سحابی خود در خصوص نشدنی بودن ترجمه پروست چنین می‌گوید که: «به نظر من این قضیه نیمش واقعی و نیم دیگرش افسانه است. در مورد افسانه باید بگویم کسانی می‌گفتند این کتاب غیر‌قابل ترجمه است که یا خودشان نخواسته بودند، یا وقت و سوادش را نداشتند. اگرچه کتاب سنگینی است، کتاب مشکلی است که ممکن است اجر دنیوی هم نداشته باشد. کمتر می‌خوانند که به فرض، به به و چه هم گویند. کما اینکه نکردند و تازه شروع کرده‌اند به به به گفتن. با وجود این، کتاب در ایران به چاپ هشتم رسیده که خود فرانسوی‌ها هم باور نمی‌کنند. به هر حال این بخش افسانه قضیه است که یک نوع بازدارندگی در آن بوده است. قسمت دیگر که مقداری واقعیت دارد این است که این کتابی است بسیار پیچیده اما با نثر روان و زلال و البته با جمله‌هایی که پایان ندارد. جمله‌هایی که مدام از درون آنها جمله‌های دیگری می‌جوشد و خواندن کتاب را بسیار مشکل می‌کند. چون خواندن کتاب مشکل است به طریق اولی ترجمه آن هم مشکل است. مشکل دیگر مشکل ترجمه زبان فرانسه پروست به فارسی است که دارای جنبه‌های فنی است.
ما در زبان فارسی به جمله‌های کوتاه عادت داریم که شاید یکی از دلایلش این است که ما پرورده شعر عروضی هستیم. مشکل دوم این است که ما به دلایل همان جملات کوتاه عادت داریم متن را بشکنیم و با موصول به هم ربط بدهیم. این درست خلاف آن چیزی است که پروست کرده است، دلیل هم دارد. نوشته پروست به اصطلاح بازی اسلوبی نیست؛ نوعی درون‌نگاری است. مقدار بسیار زیادی ایده است و وقایعی که در یک جمله ـ جمله‌ای که هنوز به پایان نرسیده، پی در پی می‌آید؛ یا چون دارد به صورت درونی روایت می‌شود احتیاج به قطع کردن آن نیست. ما وقتی حرف می‌زنیم دایم جمله‌های معترضه در داخل جمله‌های خودمان می‌گنجانیم. از این طرز نوشتن یک مجموعه‌ای ساخته می‌شود که البته بسیار روشن است اما بسیار طولانی است و اگر به عادت زبان فارسی آن را بشکنید، تقریبا چیزی ازش نمی‌ماند. پس ترجمه آن به نوعی بند بازی نیاز دارد. ولی چون در عمل این کار را نکرده بودند می‌گفتند این نشدنی است در حالی که اگر می‌کردند شدنی بود. باید می‌گشتی و قلق آن را پیدا می‌کردی؛ قلقی که در قاموس زبان فارسی هست. از نظر ساختار زبان هم شاید بشود گفت زبان فرانسه و زبان فارسی قرینه یکدیگرند. در ساختار فارسی فعل و اجزای مهم جمله به آخر جمله می‌رود. در زبان فرانسه عناصر مهم مثل فعل اول جمله می‌آید. پس یک تفاوت ساختاری هم در زبان فارسی وجود دارد.
بنابراین دو مشکل در ترجمه پروست وجود دارد؛ یکی عادت زبان فارسی به جملات کوتاه، دیگر تفاوت ساختاری.»
دیدگاه سحابی در خصوص آفرینشی بودن یا نبودن کار ترجمه
اینکه می‌گویم مترجم نباید دیده شود، وقتی به ترجمه‌ی ادبی می‌رسیم ممکن است حکم بی‌رحمانه‌ای باشد. شاید تسکین این درد این است که مترجم بداند در کار بسیار مهمی ‌دخالت کرده است. او در تب و تاب و شور آفرینش با مولف و نویسنده وارد مشارکت شده است. مثل آهن‌کاری که در ساختن یک بنای فخیم معماری از او کمک بخواهیم اما بعد از اتمام کار دیگر تیر آهن‌ها را نمی‌بینیم.
ترجمه به نظر من چنین سهمی‌از آفرینش می‌گیرد. یک چیزهایی از آفرینش در او هست. مترجمان بالاخره از خودشان مایه می‌گذارند.
بالاخره مترجم می‌تواند بین سه چهار روایت یکی را انتخاب کند؛ همین انتخاب یعنی آفرینش در کنار آفریننده اصلی. منتها اصل قضیه به نظر من این است که ترجمه آفرینش نیست. ترجمه مشارکت دورادور در اثری است که قبلا آفریده شده. اینجاست که بحث فنی آن پیش می‌آید. یعنی ترجمه یک کار بسیار دقیق فنی در انتقال یک اثر آفریده شده است. این امر دو قطبی بودن یا دو لبه بودن کار ترجمه را نشان می‌دهد. این دوگانگی در ترجمه هست.
یعنی شما از یک طرف در یک اثر آفرینشی دخالت دارید و از طرف دیگر باید هر چه کمتر دیده شوید. دلداری که به مترجم می‌شود داد این است که در یک کار بزرگ مشارکت دارد و دارد در کار سترگی دخالت می‌کند. بنابراین هر قدر فروتنی نشان بدهد باز هم از باد آن آفرینش اصلی چیزی به او می‌رسد.



تا کنون نظری برای این خبر ارسال نشده است
نام:  
پست الکترونیکی:
نظر شما:  
کد امنیتی:

 
 
اجرای سیستم آبیاری قطره ای در ۵۰ هکتار از مزارع گندم آبی قزوین۱۵۰عنوان برنامه در هفته بسیج در سپاه ناحیه سجاد(ع)برگزار می شوددو کمانداران از قزوین راهی مسابقات قهرمانی آسیا می شوندکاهش 39 درصدی زایمان سزارین در بیمارستان تامین اجتماعی تاکستان کشف 44 کیلوگرم تریاک در بویین زهراسرمایه گذاری۸ کشور خارجی در قزوینورود سامانه بارشی از اواسط هفته جاری به قزوینبررسی تفاهم نامه سه جانبه اجرای طرح پیشگیری از اعتیاد در قزوین مدیران ضعیف در دستگاههای اجرایی قزوین جایی نخواهند داشتبهترین ورزش برای چربی سوزی چیست؟گازرسانی به 280 واحد تولیدی در دستور کار شرکت گاز قزوین قرار داردپیام تسلیت استاندار قزوین به مناسبت درگذشت پدر شهیدان رسولیسیاوش شمسی پور بعنوان عضو ستاد هفته پژوهش استان قزوین منصوب شدتهدیدها و فرصت های فضای مجازی پیش روی کتاب و کتابخوانیسارق ناشی به خودروی پلیس زدیارانه هشتاد و یکم واریز شدحادثه تیراندازی در قزوینصدای مرکز قزوین سوگوار آفتاب دبیر جشنواره دانش آموزش ستاد بزرگداشت هفته پژوهش و فناوری استان قزوین منصوب شدسپاه صاحب الامر(عج) استان قزوین ۲ روستا در سرپل ذهاب را می سازد
پیشخوان روزنامه های امروز صبح استان / شنبه پر بیننده ترین اخبار ماه گذشته صدای قزوینحادثه تیراندازی در قزوینتوجه به مسائل فرهنگی در اولویت کارهای مسئولان قرار گیردسارق ناشی به خودروی پلیس زدرشد 25 درصدی عواید موقوفات قزوین در سال جاریانتصاب اعضای ستاد بزرگداشت هفته پژوهش و فناوری استان قزویناحداث 200 واحد مسکونی برای زلزله زدگان کرمانشاهی توسط کمیته امداد قزوینطرح فاضلاب در روستای آکوجان عملیاتی می شودبهترین ورزش برای چربی سوزی چیست؟تهدیدها و فرصت های فضای مجازی پیش روی کتاب و کتابخوانیپیشخوان روزنامه های امروز صبح کشور / شنبهصدای مرکز قزوین سوگوار آفتاب رقابت یک هزار نفر از کارکنان شهرداری ها برای پست های سازمانیعزاداری مردم روستای حصار خروان در مستند تلویزیونی «باکریمان» سپاه صاحب الامر(عج) استان قزوین ۲ روستا در سرپل ذهاب را می سازدترافیک نیمه سنگین و روان در آزاد راههای استان قزوینسیاوش شمسی پور بعنوان عضو ستاد هفته پژوهش استان قزوین منصوب شدیارانه هشتاد و یکم واریز شددبیر جشنواره دانش آموزش ستاد بزرگداشت هفته پژوهش و فناوری استان قزوین منصوب شد
اظهارات تند و بی سابقه سردار وحید: خدا لعنت کند جهانگیری را که اولین تخم لق سیاسی را گذاشتبهرام سرمست مدیرکل سیاسی وزارت کشور شد + سوابقهشدار در مورد کلاهبرداری از بیمه شدگان تامین اجتماعیقل دوم کهکشان راه شیری کشف شد!+عکسفاطمه رهبر بابت انتشار شایعه ماجرای تماس استاندار کرمانشاه و جشن تولد رییس جمهور در شب زلزله از جهانگیری عذرخواهی کردقاینار اینفو: سخنان اردوغان درباره قره باغ، جمهوری آذربایجان را مایوس کردسپاه شهرستان قدس برای کمک به زلزله زدگان آمادگی کامل داردایران روز خط زلزله/ وقوع چند زمین لرزه در مناطق مختلف کشور!آمریکا پول کمک به زلزله زدگان ایران را بلوکه کردآیا می توانید این معمای ریاضی را حل کنید؟ستاره کم فروغ پرسپولیس بهترین بازیکن ایران شد + عکسیک سوال دردناک/ اینها را چه کسی به پرسپولیس آورد؟قرعه عجیب برای ایران در روسیه !تو چه گردی با این عرب ها پسر ؟یک سوال ویژه از مهدی طارمی/به چه قیمتی قرار است اروپایی شوی؟گرانی قیمت نان برای همه نان ها و همه نقاط کشور نیستایران به 66 کشور شیرینی و شکلات صادر می کندتنها راهکار کنترل قیمت مسکنانتشار اسکناس دارای تصویرعمودی در قرقیزستان + عکسارتباط بین چند شغله بودن نیروی کار و فقیر شدن
جمع آوری بیش از 16 میلیارد تومان کمک نقدی و غیر نقدی به زلزله زدگان کرمانشاهاتحادیه عرب: پرونده ایران را به شورای امنیت می بریم/ عادل الجبیر: هشتاد موشک ایرانی به سوی ریاض شلیک شده استخبر عجیب درباره عروس جدید خاندان سلطنتی بریتانیا!انتقام عجیب عروس از خانواده شوهرشرهاسازی 3 هزار بادکنک مشکی به یاد قربانیان تصادفاتحادیه عرب: در مرحله کنونی علیه ایران اعلام جنگ نمی کنیمزائران خورشید هشتم، در شام غریبان مولای خود را تنها نگذاشتند/شام غریبان امام مهربانی ها را پایانی نیستآموزش رفتارهای "مدیریت پسا بحران" ضرورت امروز دانشگاه هانخستین عمل جراحی عقاب در ایران +تصاویراز حضور افتخاری تا برخورد استقلالی ها و پرسپولیسی ها در آزادیبن سلمان از چه کسی مشاوره می گیرد؟دستگیری 22 سارق در مناطق زلزله زده/ استقرار پلیس تا برقراری کامل نظم و امنیت در منطقهدستگیری 22 سارق در مناطق زلزله زده/ استقرار پلیس تا برقراری کامل نظم و امنیت در منطقهعکس/ فیکس قطعی پرسپولیس در بازی فرداآیا حیوانات خانگی هم سرطان پوست می گیرند؟ترانزیت دیتای جنوب به شمال کشور باید به 30 ترابیت برسددختر پرسپولیسی از طارمی هدیه گرفت ! + عکسذوالنور شیخ مهدی کروبی را ملاقات کردوزیر خارجه بحرین: کشورهای عربی باید برای مقابله با ایران متحد شوندترکیب احتمالی استقلال مقابل سیاه جامگانحزب الله یکی از مهمترین نیروهای مقاومت ضد تروریسم است