۱۳۹۶ يکشنبه ۱ بهمن  | 2018 1 Sunday
آرشیو خبر آمار بازدید: 804 کد مطلب: 15245  

مروری کوتاه بر زندگی و دیدگاه‌های مترجم قزوینی

۱۳۹۳ سه شنبه ۱۵ مهر ساعت 10:56

صدای قزوین - اشاره: 8 مهرماه روز ترجمه و مترجم بود اما متاسفانه موضوعات و پیشامدهای مختلف مانع از کار کردن روی پرونده‌ای هر چند کوچک در این باب در صفحه اندیشه شد. انگیزه‌ی اصلی این نوشتار پرداختن به این موضوع است مهدی سحابی، مترجم، نقاش، روزنامه‌نگار و داستان‌نویس برجسته، نامی کاملا آشنا برای کتابخوان‌ها یا شاید بهتر است بگوییم علاقه‌مندان به هنر است. آنچه در ادامه می‌آید مروری مختصر بر زندگی و دیدگاه‌های اوست.
او دوره‌ی نقاشی و کارگردانی را نیمه‌تمام نهاد و به روزنامه‌نگاری روی آورد. از سال 1360 به ترجمه آثار ادبی همت گماشت و کتاب‌های بسیاری را به فارسی ترجمه کرد. ترجمه کتاب «شرم» مهدی سحابی، در دوره‌ی پنجم کتاب سال جمهوری اسلامی ایران از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان کتاب سال برگزیده شد.
سحابی دوران دبستان و دبیرستان را در شهر تهران به اتمام رسانید و سپس به تحصیل در رشته‌ی نقاشی (در تهران) و رشته‌ی کارگردانی سینما (در ایتالیا) پرداخت، اما هر دو را ناتمام نهاد و به کار روزنامه‌نگاری اشتغال ورزید.
شاید خیلی‌ها آشنایی‌شان با سحابی از رهگذر ترجمه‌ی دقیق او از کتاب چندجلدی پروست باشد، خیلی‌ها هم ممکن است آشنایی‌شان نسبت به این مترجم و هنرمند دقیق‌تر باشد و مثلا با نقاشی‌های او آشنا باشند یا بدانند که بر چند زبان خارجی از جمله فرانسه، ایتالیایی و ... احاطه داشت.
مهدی سحابی یکی از بهترین و پرکارترین و در عین حال بی‌ادعاترین مترجمان و روشنفکران ایران بود. در کارنامه‌ی او کارهایی دیده می‌شود که خواندن آنها یکی دو سال وقت طلب می‌کند و این نشان‌دهنده‌ی آن است که او چه دود چراغی خورد و چه عمری بر سر ترجمه نهاد.
علاوه بر سنگینی برخی کارها مانند ترجمه ده جلدی «در جستجوی زمان از دست رفته» ترجمه برخی کارها مانند «مرگ قسطی» اثر فردینان سلین، نشان‌دهنده‌ی دقت او در انتخاب زبان و متن‌هایی است که به فارسی بر می‌گرداند. سحابی تنها مترجم نبود، او روزنامه‌نگار، نویسنده و نقاش بود، چند داستان در کارنامه‌ی خود دارد و مقالات متعددی از وی در مطبوعات ایران به چاپ رسیده و نمایشگاه‌های زیادی نیز برپا کرده است.
مهدی سحابی از زبان خودش
من متولد 1322 قزوین هستم. از ده سالگی با خانواده‌ام به تهران آمدم. مدرک تحصیلی‌ام دیپلم ریاضی است. دو دانشکده‌ی هنری را دیده‌ام. یکی دانشکده هنرهای تزیینی تهران و دیگر آکادمی‌هنرهای زیبای رم. یکی دو سالی به هر کدامشان رفتم و رها کردم. یاد گرفتن انگلیسی را مثل همه از دبیرستان شروع کردم، بعد در عمل بیشتر یاد گرفتم. بامزه است که من به عنوان مترجم زبان فرانسوی و ایتالیایی در کیهان استخدام شدم، بعد یک روز علیرضا فرهمند (دبیر سرویس خارجه وقت کیهان) گفت این جمله انگلیسی را ترجمه کن. نه تنها جمله، تمام متن را ترجمه کردم. چندی بعد علی اکبر مهدیان (از مترجمان سرویس خارجه کیهان و یکی از مترجمان خوب این سال‌ها) مطلبی داد که ترجمه کنم، از روی فروتنی یا تنبلی گفتم این به سواد من قد نمی‌دهد. او هم با فروتنی خاص خودش گفت اگر به سواد تو قد نمی‌دهد پس به سواد ما هم قد نمی‌دهد. زبان ایتالیایی را در آکادمی‌هنرهای زیبای رم یاد گرفتم و البته بعدها باز در خلال زندگی آن را تقویت کردم. اما زبان فرانسه را توی خیابان یاد گرفتم. یعنی من هیچ درس فرانسه نخواندم. البته با سابقه‌ی زبان ایتالیایی که بلد بودم و با انگلیسی که می‌دانستم و استعدادی که در این مورد خاص داشتم، یاد گرفتن فرانسه برای من راحت‌تر بود. برای یاد گرفتن ایتالیایی هم زندگی دانشگاهی من یک سال و نیم، دو سال بیشتر نبود. آن هم در رشته‌ی نقاشی که من تحصیل می‌کردم. این است که اگر بخواهم در یک جمله خلاصه کنم باید بگویم زبان‌ها را همینطور عشقی یاد گرفتم یا توی زندگی.
کار ناشدنی؛ ترجمه آثار پروست!
ترجمه رمان معظم در جست‌و‌جوی زمان از دست رفته قطعا یکی از پررنگ‌ترین نقاط کارنامه‌ی ادبی و هنری اوست. سحابی در حالی دست به ترجمه این اثر زد که بسیاری از متفکرین و صاحب‌نظران این حوزه ترجمه رمان پروست را نشدنی می‌دانستند. با این استدلال که جملات پروست طولانی است و گاه یک صفحه تمام طول می‌کشد و ترجمه‌ناپذیر است. مهدی سحابی خود در خصوص نشدنی بودن ترجمه پروست چنین می‌گوید که: «به نظر من این قضیه نیمش واقعی و نیم دیگرش افسانه است. در مورد افسانه باید بگویم کسانی می‌گفتند این کتاب غیر‌قابل ترجمه است که یا خودشان نخواسته بودند، یا وقت و سوادش را نداشتند. اگرچه کتاب سنگینی است، کتاب مشکلی است که ممکن است اجر دنیوی هم نداشته باشد. کمتر می‌خوانند که به فرض، به به و چه هم گویند. کما اینکه نکردند و تازه شروع کرده‌اند به به به گفتن. با وجود این، کتاب در ایران به چاپ هشتم رسیده که خود فرانسوی‌ها هم باور نمی‌کنند. به هر حال این بخش افسانه قضیه است که یک نوع بازدارندگی در آن بوده است. قسمت دیگر که مقداری واقعیت دارد این است که این کتابی است بسیار پیچیده اما با نثر روان و زلال و البته با جمله‌هایی که پایان ندارد. جمله‌هایی که مدام از درون آنها جمله‌های دیگری می‌جوشد و خواندن کتاب را بسیار مشکل می‌کند. چون خواندن کتاب مشکل است به طریق اولی ترجمه آن هم مشکل است. مشکل دیگر مشکل ترجمه زبان فرانسه پروست به فارسی است که دارای جنبه‌های فنی است.
ما در زبان فارسی به جمله‌های کوتاه عادت داریم که شاید یکی از دلایلش این است که ما پرورده شعر عروضی هستیم. مشکل دوم این است که ما به دلایل همان جملات کوتاه عادت داریم متن را بشکنیم و با موصول به هم ربط بدهیم. این درست خلاف آن چیزی است که پروست کرده است، دلیل هم دارد. نوشته پروست به اصطلاح بازی اسلوبی نیست؛ نوعی درون‌نگاری است. مقدار بسیار زیادی ایده است و وقایعی که در یک جمله ـ جمله‌ای که هنوز به پایان نرسیده، پی در پی می‌آید؛ یا چون دارد به صورت درونی روایت می‌شود احتیاج به قطع کردن آن نیست. ما وقتی حرف می‌زنیم دایم جمله‌های معترضه در داخل جمله‌های خودمان می‌گنجانیم. از این طرز نوشتن یک مجموعه‌ای ساخته می‌شود که البته بسیار روشن است اما بسیار طولانی است و اگر به عادت زبان فارسی آن را بشکنید، تقریبا چیزی ازش نمی‌ماند. پس ترجمه آن به نوعی بند بازی نیاز دارد. ولی چون در عمل این کار را نکرده بودند می‌گفتند این نشدنی است در حالی که اگر می‌کردند شدنی بود. باید می‌گشتی و قلق آن را پیدا می‌کردی؛ قلقی که در قاموس زبان فارسی هست. از نظر ساختار زبان هم شاید بشود گفت زبان فرانسه و زبان فارسی قرینه یکدیگرند. در ساختار فارسی فعل و اجزای مهم جمله به آخر جمله می‌رود. در زبان فرانسه عناصر مهم مثل فعل اول جمله می‌آید. پس یک تفاوت ساختاری هم در زبان فارسی وجود دارد.
بنابراین دو مشکل در ترجمه پروست وجود دارد؛ یکی عادت زبان فارسی به جملات کوتاه، دیگر تفاوت ساختاری.»
دیدگاه سحابی در خصوص آفرینشی بودن یا نبودن کار ترجمه
اینکه می‌گویم مترجم نباید دیده شود، وقتی به ترجمه‌ی ادبی می‌رسیم ممکن است حکم بی‌رحمانه‌ای باشد. شاید تسکین این درد این است که مترجم بداند در کار بسیار مهمی ‌دخالت کرده است. او در تب و تاب و شور آفرینش با مولف و نویسنده وارد مشارکت شده است. مثل آهن‌کاری که در ساختن یک بنای فخیم معماری از او کمک بخواهیم اما بعد از اتمام کار دیگر تیر آهن‌ها را نمی‌بینیم.
ترجمه به نظر من چنین سهمی‌از آفرینش می‌گیرد. یک چیزهایی از آفرینش در او هست. مترجمان بالاخره از خودشان مایه می‌گذارند.
بالاخره مترجم می‌تواند بین سه چهار روایت یکی را انتخاب کند؛ همین انتخاب یعنی آفرینش در کنار آفریننده اصلی. منتها اصل قضیه به نظر من این است که ترجمه آفرینش نیست. ترجمه مشارکت دورادور در اثری است که قبلا آفریده شده. اینجاست که بحث فنی آن پیش می‌آید. یعنی ترجمه یک کار بسیار دقیق فنی در انتقال یک اثر آفریده شده است. این امر دو قطبی بودن یا دو لبه بودن کار ترجمه را نشان می‌دهد. این دوگانگی در ترجمه هست.
یعنی شما از یک طرف در یک اثر آفرینشی دخالت دارید و از طرف دیگر باید هر چه کمتر دیده شوید. دلداری که به مترجم می‌شود داد این است که در یک کار بزرگ مشارکت دارد و دارد در کار سترگی دخالت می‌کند. بنابراین هر قدر فروتنی نشان بدهد باز هم از باد آن آفرینش اصلی چیزی به او می‌رسد.



تا کنون نظری برای این خبر ارسال نشده است
نام:  
پست الکترونیکی:
نظر شما:  
کد امنیتی:

 
 
اختصاص 600 میلیارد ریال اعتبار برای انتقال آب سد طالقان به قزوین در لایحه بودجهتخصیص اعتبارات قزوین نسبت به میانگین کشوری بالاتر استجذب 102 سرمایه گذار در شهرک های صنعتی قزوینهر ۱۲ هزار هکتار توسط یک محیط بان در کشور حراست می شودبازدید سرزده و شبانه استاندار قزوین از بیمارستان شهید رجاییخودرو پراید در جاده اقبالیه قزوین واژگون شدبودجه پیشنهادی سال ۹۷ شهرداری قزوین تقدیم شورا شدمسئولین صدای مردم آبیک در خصوص مشکلات آب و هوا را بشنوندبازدید استاندار از چند بنای تاریخی شهر قزوینآمایش سرزمین باید محور توسعه و تغییر کاربریها باشدطرح کاداستر ۳۰ درصد پرونده های قضایی حوزه زمین را کاهش می دهدرانندگان با تجهیزات ایمنی و زمستانی در راه های قزوین تردد کنندحمایت از کشاورزی مدرن و هوشمند در استان قزوین را جدی بگیریدفعالیت جهاد دانشگاهی قزوین قابل تقدیر است۴۰ برنامه فرهنگی هنری توسط شهرداری قزوین اجرا می شودپیشخوان روزنامه های امروز صبح استان / یکشنبه پیشخوان روزنامه های امروز صبح کشور / یکشنبه باید احساس شرمساری معتادین در جامعه،تقویت شودآشنایی کودکان در مهدکودک های قزوین با مفاهیم زیست محیطینجات کودک 4 ساله قزوینی از خطر سقوط
سرمایه گذاری 18 کشور خارجی در قزوینپر بیننده ترین اخبار ماه گذشته صدای قزوین پیشخوان روزنامه های امروز صبح استان / شنبه مراکز عرضه فرآورده های خام دامی زیر ذره بین دامپزشکی قزوینکپی برداری ناشیانه از شهرهای بزرگ و مشهور فرصت سوزی می کندمحیط زیست کشور ۱۲۰ شهید و ۲۰۰ جانباز محیط بان تقدیم نظام کرده استمراکز عرضه فرآورده های خام دامی زیر ذره بین دامپزشکی قزوینسعید پروندی بعنوان شهردار ضیاءآباد منصوب شدآشنایی کودکان در مهدکودک های قزوین با مفاهیم زیست محیطیپیشخوان روزنامه های امروز صبح کشور / شنبهبارش برف و باران در استان قزوین آغاز شدباید احساس شرمساری معتادین در جامعه،تقویت شودویژه برنامه ی «ایران چهل» در صدا و سیمای قزوینحمایت شورای هماهنگی مبارزه با مواد مخدر از پایان نامه های دانشجویینمایشگاه شیرینی و شکلات در قزوین برگزار می شودمعافیت مالیاتی برای سرمایه گذاران در شهرک های صنعتی قزوینورزش مهمترین عامل نشاط و شادابی جامعه استنجات کودک 4 ساله قزوینی از خطر سقوطجرائم خشن در اسفرورین ۸۰ درصد کاهش داشته استتاکید استاندار قزوین بر تبدیل مبارزه با مواد مخدر به یک وظیفه همگانی
تیپ متفاوت مریم امیرجلالی و دخترش در شیراز! + عکسهندوستان کوچک؛ بهشت پنهان سیستان و بلوچستان+عکستیپ دختر و پسر گوهر خیراندیش دیشب در یک مراسم! + عکساحمدی نژاد در جلسه امروز مجمع تشخیص مصلحت کنار چه کسی نشست؟ + عکسدرخواست عباس عبدی از سردار سلیمانی که با پاسخ شدیداللحن عبدالله گنجی مواجه شدخوشگذرانی بهاره رهنما و همسرش در اهواز! + عکستیپ قوی ترین مرد ایران و همسرش در یک کنسرت! + عکسقرآن کشتی مطلا با هزینه شخصی ساخته شده است/ اهدای اثر هنری به حرم امام حسین(ع) در آینده ای نزدیکدعای فرزند برای پدر و مادر و بالعکس/ نقش پدر و مادر در تربیت فرزندان با دعای مخصوصمراسم سالگرد شهدای پلاسکو + تصاویردادستان لرستان از منطقه جنگلی قلعه گل بازدید کرد + عکسارائه 10 گردش آخر حساب در همبانک صادراتبازیگر زن معروف ایرانی بالاخره از موهایش دل کند! + عکسمکان هایی برای گردشگری وحشت در ایران+تصاویرعلت استعفای فرماندار دزفول چه بود ؟ /عکسپست اینستاگرامی احمد نوراللهی پس از بازگشت مجدد + عکسویژه ترین تماشاگر دیدار پرسپولیس و گسترش فولاد+عکسزمان اعلام اسامی 20هزار واجد شرایط کسرخدمت های جدید سربازیعکس/تیپ متفاوت بازیگر خانم در کنار فخیم زادهامام جمعه بوشهر: سکوت حاکم بر امت اسلامی باید شکسته شود
معرفی نامزدهای گروه «فلسفه و روانشناسی» جایزه کتاب سالخدمات دولت همراه به زودی رونمایی می شودکافئین درد کچل ها را دوا می کند !واکنش وزیر علوم به تجمع اخیر دانشجویان دکتریاین نکته را در یاد نگهداریدآیا غذاهای تند برای زنان در دوران شیردهی لازم است؟اعلام جزئیات ثبت نام در کنکور 97عملکرد پلیس در ناآرامی‌های اخیر قابل تحسین استآیین نکوداشت سردار بی بی مریم بختیاری در اهواز برگزار شدچالش‌های مثبتی که چهره ها باعث پدید آمدنش شدندآغاز ثبت نام کنکور سراسری سال97وعده آقای استاندار برای نوسازی ناوگان حمل‌ونقل عمومیسهم خودروهای گازوییل سوز و بنزین‌ سوز در آلودگی هوای تهران مشخص شدآلودگی هوا با بدن ما چه می‌کند؟استاندار تهران وعده داددانلود آهنگ جدید نیما کیانی بنام افسردهریزگردها بدون سیاسی شدن اولویت واکاوی رسانه ها باشدگسترش روابط پارلمانی میان دو کشور به ارتقاء سطح روابط کمک می کندجشنواره زمستانه تلویزیون های سامسونگ آغاز شدهمایش منطقه ای صیانت و گفتمان سازی اجتماعی شدن مبارزه با مواد مخدر-اراک